Viết&Đọc Chuyên đề Mùa Xuân 2026: “Bông hoa xuân hé nụ”

Đã qua tiết lập xuân hơn một tháng rồi nhưng đời sống văn chương Việt mới có một bông hoa xuân hé nụ: Viết&Đọc Chuyên đề Mùa Xuân 2026.

Những bức thư của Ban Biên tập chuyên đề Viết&Đọc do nhà thơ Nguyễn Quang Thiều chấp bút kể từ số đầu tiên đến nay – hơn bảy năm – luôn có một phong vị đặc biệt: một chút mơ màng, lãng mạn của thi sĩ, nhưng cũng luôn sắc bén như một lưỡi dao mổ bằng thép Thụy Điển, mổ xẻ những vấn đề nóng bỏng của đời sống xã hội và những góc khuất trong tâm hồn con người. Thư Ban Biên tập số mùa Xuân 2026, Những hạt giống của cơn mơ, cũng là một “lưỡi dao mổ” như thế. Từ một hiện trạng: “Nhiều lúc, chúng ta trở về và nhìn thật sâu vào ngôi nhà của chính mình, mới giật mình kinh hãi vì sự hoang vắng của ngôi nhà, bởi ở đó chỉ là một cánh rừng của những vô cảm: tủ lạnh, tivi, đồ gỗ, máy rửa rau quả, lò vi sóng, máy giảm béo, hàng thời trang…cùng với những tham vọng và mưu mô làm chúng ta mắc chứng mất ngủ và bệnh hoang tưởng”, tác giả cảnh báo rằng con người “thực sự là những kẻ vô cùng nghèo đói và bệnh tật”. Tác giả không đưa ra giải pháp – người đọc đủ trưởng thành để không cần thêm một lời dạy dỗ nữa; tác giả chỉ đưa ra nguyên nhân của căn bệnh thời đại: “Bởi chúng ta đã lãng quên những giấc mơ của chính mình”.

Ấn tượng 90 ngày lại là một Nguyễn Quang Thiều khác, trong vai trò tưởng chừng ông đã quên lãng từ lâu: nhà báo. Từ hàng ghế thứ ba là bài ghi chép sống động về một sự kiện chính trị trọng đại trong đời sống đất nước, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, mà tác giả là một người trực tiếp tham dự, với góc nhìn của người ngồi hàng ghế thứ ba trong hội trường. Viết về một sự kiện lớn, nghiêm trang, nhưng giọng văn – báo chí của tác giả lại nhẹ nhõm, khoáng hoạt, phác hoạ những nét chân dung sinh động, từ những nhà lãnh đạo cao cấp của đất nước cho đến anh chiến sĩ làm công tác bảo vệ đại hội…

Khối truyện ngắn trong Viết&Đọc luôn có một sức hấp dẫn mạnh mẽ bạn đọc, với sự góp mặt của những cây bút hàng đầu làng văn, trong đó số Xuân 2026 nổi bật có truyện ngắn Rửa tay gác kiếm của nhà văn Bảo Ninh. Truyện ngắn này vẫn mang đặc điểm nổi trội của tác giả trong suốt mấy chục năm qua: kỹ đến từng con chữ. Bảo Ninh không xa rời khỏi những hồi ức chiến trận, xen giữa khung cảnh khốc liệt của bom rơi đạn nổ là những phút bình lặng nơi một trại an dưỡng, với những số phận, những mảnh đời bị chiến tranh xé nát. Bao trùm trên tất cả một câu chuyện chiến tranh, đúng hơn là những khoảnh khắc cuối cùng của chiến tranh, là nỗi buồn nhớ da diết về tháng ngày qua…

Nếu ghi chép Ấn tượng 90 ngày của Nguyễn Quang Thiều là góc nhìn sắc sảo của một nhà báo vào sự kiện chính trị thì bút ký Miền đất quả vàng trong mục Ghi chép – Tản văn lại là một góc nhìn nhà báo khác về một hiện tượng kinh tế: hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam trên đất Campuchia. Ở vùng đất biên giới khắc nghiệt ấy, những người công nhân nông nghiệp của Việt Nam đã trụ vững để trồng chuối, nuôi bò, làm nên một kỳ tích kinh tế giữa vùng đất khô khát đầy bụi đỏ nơi biên giới Việt Nam – Campuchia.

Chân dung họa sĩ Thành Chương được nhà phê bình văn học Đỗ Lai Thúy khắc họa vô cùng sống động và uyên bác trong Thành Chương – Bước đi trên sống lưng khủng long. Viết về họa sĩ Thành Chương, Đỗ Lai Thúy đã mượn một câu của Nietzsche làm lời đề từ: Tôi là người thích sống, và sống một cách hiểm nguy; phải hiểu họa sĩ, hiểu tác phẩm lắm, tác giả mới viết về người họa sĩ như thế này: “Con người nghệ sĩ ở/của Thành Chương thuộc kiểu họa sĩ độc lập, lại sống trong một thời buổi phức tạp, nhiều mâu thuẫn, nên anh chọn cho mình một lối đi hiểm nguy trên sống lưng khủng long”.

Thơ luôn là mảng màu ấn tượng nhất trong bắc tranh đa màu sắc của mỗi số Viết&Đọc. Số Xuân 2026 có một bất ngờ nhỏ: sự xuất hiện của Thuận Hữu, tân Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, người có những vần thơ (đừng có trách chi) Những phút xao lòng từng làm xao lòng người yêu thơ nhiều thế hệ; và một bất ngờ lớn: giới thiệu chân dung thơ đặc biệt Nguyễn Huy Thiệp. Bạn đọc Việt Nam suốt mấy thập niên qua biết đến một Nguyễn Huy Thiệp tác giả của những truyện ngắn nổi tiếng, tiểu thuyết cách tân và cả nhiều vở kịch gây tranh cãi, nhưng ít ai biết được rằng Nguyễn Huy Thiệp từng làm thơ! Ông sáng tác nhiều bài thơ từ trước khi những truyện ngắn khiến ông nổi tiếng trên văn đàn. Những bài thơ lần đầu tiên Viết&Đọc giới thiệu ở đây, Những vần thơ chua xót, Nguyễn Huy Thiệp chủ yếu viết trong năm 1977 ở trường Bổ túc văn hóa công nông tỉnh Sơn La, nơi ông dạy học trong khoảng thời gian tổng cộng 7 năm 2 tháng.

Mục Đối thoại trong Viết&Đọc số Xuân 2026 khắc họa chân dung bằng chữ của Nguyễn Bình Phương, một người không biết nên gọi là nhà thơ hay nhà văn vì hai mảng anh viết đều tay và xuất sắc như nhau. Trong cuộc đối thoại, Nguyễn Bình Phương khẳng định nhà văn là người trôi dạt trong thời đại. Nhất quán với nhiều trang văn xuôi của anh, Nguyễn Bình Phương có cách biểu đạt cực kỳ cá tính. Anh nói: “Sự tuyệt vọng cũng có vẻ đẹp riêng của nó, có khi còn đẹp hơn cả hy vọng và niềm vui. Tôi không mảy may có ý định phê phán, định hướng hay phủ định một cái gì cả. Tôi chỉ phản ánh, trình bày nhận thức của tôi mà thôi. Nếu nhà văn có nghĩa vụ thì vạch hướng đi cho xã hội dứt khoát không phải là nghĩa vụ của anh ta”.

Viết&Đọc là ấn phẩm duy nhất hiện tại còn giữ một kênh tương tác với văn học hải ngoại thông qua việc giới thiệu đều đặn, có hệ thống các gương mặt văn chương đang sống và làm việc ở nước ngoài. Trong số mùa Xuân 2026, phần Văn thi sĩ hải ngoại có bài viết của nhà văn Tạ Duy Anh, một cây bút cực kỳ sắc sảo, về Nguyễn Đỗ, mà Tạ Duy Anh gọi là “Kẻ khó chữ”. Tạ Duy Anh phác họa chân dung người bạn của mình: “Kĩ chữ chỉ là một nét Đỗ. Kĩ tính thêm một nét nhỏ. Kĩ lưỡng tiến gần sát với Đỗ hơn. Nhưng Đỗ thật sự phải là KHÓ CHỮ. Chữ với Đỗ là máu thi nhân. Thêm xương cốt tư tưởng, chữ thành thuốc nổ, có thể phá tan thành quách, san bằng khoảng cách, thay đổi trật tự. Mỗi chữ, với gã thi sĩ này, không chỉ phải làm bật lên vẻ lãng mạn của cuộc đời, mà còn phải tạo ra những vầng sáng trí tuệ”.

Thế là đủ cho một chân dung.

Các phần Tác giả trẻ, Tác phẩm đọc lại, Tư liệu, Văn học nước ngoài trong Viết&Đọc số mùa Xuân 2026 tuy khác nhau về nội dung, chỉ giống nhau duy nhất một điểm: hay, độc, lạ.

Mời các bạn đọc đã từng yêu quý chuyên đề Viết&Đọc đón nhận ấn phẩm này về ngôi nhà của mình.

Nhà văn Yên Ba – Nhà Xuất Bản Hội Nhà Văn – 2026.