Nhớ kỹ sư, nhà văn Vũ Phạm Chánh là nhớ vẻ đẹp của sự lương thiện

Ngày 9/4/2024, nhà văn Vũ Phạm Chánh “chat” vào Zalo cho tôi: “Mời ông bạn mai 10h30 đến 70 Nguyễn Du, nhà hàng NGON Garden, uống rượu và nhận sách tặng. Sự có mặt của bạn là niềm vui của tôi!”. Đáng tiếc, hôm ấy do trùng sự kiện nên tôi không tới dự được.

Ngay chiều hôm đó ông “chat” cho tôi: “Hành ơi, hôm nay vui quá. Cuộc gặp mặt tặng sách rất đặc biệt, các kỹ sư cán bộ ngành Giao thông vận tải, các thầy giáo Trường Đại học Giao thông… bạn mình và các nhà văn, nhà thơ đều là bạn mình có mặt… Vui lắm, mừng ông già 89 tuổi ra sách viết về một bà mẹ đáng ngưỡng mộ! Sách của Ngô Đức Hành vẫn giữ đây. Mai đến uốn cà phê với minhg, nhận sách”.

Vũ Phạm Chánh luôn nhẹ nhàng, đặc biệt là chu đáo, trân trọng tình cảm.

Tôi gọi kỹ sư Vũ Phạm Chánh, nguyên Chánh Văn phòng Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cầu đường Việt Nam là nhà văn, bởi với ông “Chữ bầu lên nhà văn”, như cố nhà thơ Lê Đạt từng nói.

Vũ Phạm Chánh là bạn của rất nhiều nhà văn, từ nhà văn đã nổi danh đến các nhà văn, nhà thơ trẻ. Gần như ít cuộc ra mắt tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ tại Trung tâm nghệ thuật của Nhà Xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam ở 65 Nguyễn Du (Hà Nội) vắng mặt ông. Ông có tình cảm quý mến với Giám đốc Nguyễn Thúy Hằng và những người làm nhiệm vụ nâng niu từng con chữ ở Nhà Xuất bản. Ông đến để mua sách, và cổ vũ các nhà văn, nhà thơ.

Trở lại với ngày 9/4/2024, tôi trả lời ông: “Mai em thay mặt nhà thơ Trần Mạnh Hảo tặng bác trường ca “Đất nước hình tia chớp” – mới tái bản. Em nghĩ bác sẽ thích và vì bác là người của sách, ham đọc”. Nhà văn Vũ Phạm Chánh vui mừng, xúc động. Ông vốn quý trọng nhà thơ Trần Mạnh Hảo.

Vũ Phạm Chánh là người say mê với con chữ, sáng tạo văn chương. Ông có thế mạnh về bút ký. Với thể loại này, ông đã xuất bản các tác phẩm “Mặt đường cháy bỏng”- tác phẩm đoạt Giải Nhì Cuộc vận động sáng tác về văn học nghệ thuật năm 2015, NXB Giao thông vận tải năm 2016; “Trước mặt là con đường”, NXB Hội Nhà văn năm 2021; “Muôn nẻo đường đi”, NXB Hội Nhà văn năm 2024. Với thể loại truyện ký, ông có “Dòng sông cuộc đời”, NXB Hội Nhà văn năm 2024. Với truyện ngắn, ông có “Hoa suối ngầm”, NXB Hội Nhà văn năm 2024.

Không biết do tuổi cao, xấp xỉ cửu thập hay do linh cảm thấy điều gì đó về sức khỏe mà năm 2024, Vũ Phạm Chánh in đến 3 tác phẩm? Không biết như thế nào, nhưng nhìn ông làm việc ngấm thêm câu thành ngữ “Gừng càng già càng cay”.  Ông rút ruột mình ra với ngành Cầu đường, với văn học.

Vũ Phạm Chánh là kỹ sư cầu đường. Năm 1957, sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Giao thông công chính ông về công tác tại Bộ Giao thông vận tải đến năm 1996 thì được nghỉ hưu. Sau khi hưu trí, ông lăn lộn với công việc của Hội Khoa học kỹ thuật cầu đường Việt Nam. Nói như thế để thấy rằng, ông là một trong những “Bách khoa toàn thư” về các sự kiện của ngành Giao thông vận tải nói chung, ngành Cầu đường nói riêng.

Giai đoạn Vũ Phạm Chánh công tác ở cơ quan Bộ (1957 – 1996) là thời kỳ đáng nhớ trong lịch sử đất nước: Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước diễn ra gồm nhiều giai đoạn ác liệt cho đến ngày toàn thắng. Sau khi đất nước thống nhất là giai đoạn ngành Giao thông vận tải cùng đất nước, vì đất nước khôi phục lại kinh tế, hàn gắn vết thương chiến trang.

Ông cũng chứng kiến 10 năm đầu đổi mới đất nước (1986 – 1996), ngành Giao thông vận tải thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI, thứ VII. Dẫu vậy, đất nước vẫn còn bị cấm vận, muôn vàn khó khăn đối với Ngành cũng như đời sống của cán bộ, nhân viên, lao động ngành Giao thông vận tải.

Với ngành Giao thông vận tải, kỹ sư Vũ Phạm Chánh là người suy tư trăn trở, từ “Ngày Truyền thống” cho đến các vấn đề lớn quy hoạch, chiến lược. Ông kể, ngày 25/3/1966 tại Trường Đại học Kinh tế tài chính (nay là Kinh tế quốc dân), ngành Giao thông vận tải đang tổ chức Hội nghị thi đua bảo đảm giao thông vận tải chống Mỹ cứu nước, thì Bác Hồ đến. Hà Nội lúc đó đang là mùa Xuân. Không khí hội nghị phấn khởi ấm áp. Bác Hồ bận trăm công nghìn việc nhưng vẫn thu xếp đến dự và huấn thị.

Tại Đại hội đó, các anh, các chị Võ Xuân Nở, Võ Xuân Khuể, Nguyễn Thị Kim Huế, Cao Bá Tuyết, Lê Minh Đức….- đều là những Anh hùng của Ngành và gần một chục đại biểu đại diện cho các đội cầu, cung đường, bến phà, tổ lái ca nô, vận tải sông, biển, thanh niên xung phong…ùa lên xung quanh Bác. Bác Hồ ba lần gọi cán bộ, nhân viên trên các tuyến giao thông “chảo lửa, túi bom” là những chiến sỹ trên mặt trận giao thông.

Theo kỹ sư Vũ Phạm Chánh, Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ đề xuất lấy ngày 25/3 hằng năm làm Ngày Truyền thống của ngành Giao thông vận tải. Nhưng rồi không biết vì sao bắt đầu từ năm 1986, lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải lại thay ngày 25/3 bằng ngày 28/8. Ai cũng biết, ngày 28/8/1945 là ngày Bác Hồ với tư cách là Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ký Nghị định về việc thành lập nhiều Bộ, trong Bộ Giao thông công chính (tên Bộ lúc bấy giờ).

“Không nên lấy ngày đó làm Ngày Truyền thống, cũng không nhất thiết hằng năm phải tốn kém làm lễ kỷ niệm Ngày thành lập Ngành, như nhiều ngành khác. Bớt đi các hoạt động hình thức, thiết tưởng là việc nên làm”, kỹ sư Vũ Phạm Chánh suy tư. (Theo Mặt đường cháy bỏng, NXB Giao thông vận tải năm 2016, trang 9).

Trong số tác phẩm tác phẩm của ông, “Trước mặt là con đường” là tập truyện ký đồ sộ, gần 700 trang; gồm 4 phần; Phần I gồm 14 chương; Phần II gồm 17 chương; Phần III gồm 8 chương; Phần IV gồm 18 chương. Có thể nói đó là bộ “sử liệu” về ngành Giao thông vận tải. Sau này những người muốn tìm hiểu về lịch sử của Ngành, ngoài cuốn “Lịch sử ngành Giao thông vận tải 1945 – 2000” do Bộ Giao thông vận tải chủ trì biên soạn, phải đọc tác phẩm của Vũ Phạm Chánh.

Vũ Phạm Chánh là một cán bộ tận tụy, sáng tạo, dám phản biện. Đời thường ông là người sống trọng tình với đồng chí, đồng nghiệp; mẫu mực trong gia đình. Có lẽ vì thế, văn của ông lấp lánh vẻ đẹp nhân bản. “Hoa suối ngầm”- tập truyện ngắn và “Dòng sông cuộc đời hay là Hồi ức về mẹ”- tập truyện ký của ông là những tác phẩm đáng đọc. Đề tài vẫn là chuyện đời, chuyện nghề của những người “phu đường”- như cách gọi trước đây của Bác Hồ.

“Cuốn sách của ông có thể chỉ có ích cho một người. Nhưng đó là tâm huyết của ông, ông không thể không viết ra”, (Hoa suối ngầm, trang 51). Đây là tự sự của nhân vật văn học trong truyện ngắn “Hiến tạng”, nhưng cũng là của tác giả của nó, nhà văn Vũ Phạm Chánh.

Giữa lúc đang say mê viết những điều “không thể không viết ra” để tri ân, trả nợ cuộc đời thì nhà văn, kỹ sư Vũ Phạm Chánh bất ngờ “cưỡi hạc” về miền mây trắng.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều- Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khi nghe tin nhà văn Vũ Phạm Chánh qua đời, đã viết một stt dài trên trang cá nhân. “Nghe tin ông đã ra đi, tôi thấy trong lòng mình dừng lại một khoảng im lặng. Tựa như trở về khu vườn thấy một con chim hót xong bay đi, một bông hoa vừa tàn, một ngọn gió thu thổi qua vòm lá rồi tan biến.

Tôi gặp bác Vũ Phạm Chánh một số lần khi còn làm ở Nhà xuất bản Hội nhà văn. Thi thoảng ông xuất hiện ở đó. Ông nhỏ bé, mong manh và thật khiêm nhường”

Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, “Ông thuộc thế hệ người của một thời xa xưa. Đấy là một thời mà trong rất nhiều con người luôn có một ngôi đền thánh thiện được dựng lên. Những con người như thế dần dần vắng bóng trong đời sống này và tôi thấy sự lương thiện đã và đang bị phá sản”.

“Tôi không phải là ruột thịt hay là người thân thiết với ông. Bởi thế, tôi không mang cảm giác đau buồn khi ông ra đi. Tôi chỉ mang cảm giác đánh mất một vẻ đẹp của sự lương thiện mà không biết bao giờ mới tìm lại được”, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều thảng thốt.

Thật đúng như lời nói chân thành của Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, kỹ sư, nhà văn Vũ Phạm Chánh mất đi, chúng ta đều cảm nhận được đã mất đi một vẻ đẹp của sự lương thiện./.

Ngô Đức Hành* – Tháng 3/2026.