Tập sách “Hùng khí Đông A”, bản đặc biệt “S800” của tác giả Trần Thanh Cảnh sẽ ra mắt độc giả trong tháng 10/2025 nhân dịp kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần lên ngôi (12/12 Ất Dậu, 1225 – 12/12 Ất Tỵ, 2025). Nhân sự kiện đặc biệt này, BTV Nhà xuất bản Hội Nhà văn đã có cuộc trò chuyện cùng ông.
– Tập sách “Hùng khí Đông A”, bản đặc biệt S800 được in 800 bản, dày 800 trang, đánh số từ 1 đến 800, tác giả ký tươi và có triện riêng. Đây là tập sách gộp lại của ba cuốn tiểu thuyết về các nhân vật xuất chúng họ Trần: Trần Thủ Độ (2020), Trần Quốc Tuấn (2018) và Trần Nguyên Hãn (2021). Vậy, khi nhập ba cuốn thành một bộ ông có sửa chữa, bổ sung gì không?
+ Khi tập hợp để in chung vào “Hùng khí Đông A”, tôi đã đọc lại rất kỹ, có sửa chữa và nâng cao khá nhiều, đặc biệt là cuốn “Trần Thủ Độ” bởi đây là nhân vật tôi đặc biệt yêu thích, cũng là nhân vật cho đến nay vẫn còn gây ra nhiều tranh cãi. Ngoài tổ hợp lại ba cuốn tiểu thuyết, tôi có thêm một phần nữa: “Lược sử 12 triều vua Trần”. Đây là những thông tin từ bộ “Đại Việt sử ký toàn thư”, kỷ nhà Trần; tôi chắt lọc những thông tin về các sự việc và nhân vật tiêu biểu trong triều vua đó, để độc giả có cái nhìn khái quát về từng triều vua đồng thời có cái nhìn tổng quan về vương triều Trần.
– Điều gì đã thôi thúc ông hoàn thành và giới thiệu bộ tiểu thuyết “Hùng khí Đông A” vào đúng “mùa thu” này?
+ Ý tưởng in bộ sách “Hùng khí Đông A – S800” đã hình thành trong đầu tôi từ năm 2020, sau khi in cuốn “Trần Thủ Độ”. Là một người con họ Trần, tôi thấy mình cần phải làm gì đó để vinh danh tổ tiên; tôi đã trình bày ý tưởng này với bạn bè và được sự ủng hộ nhiệt thành; đặc biệt ba người bạn là: Nguyễn Chí Cư, Trần Quang Khai, Trần Quang Tuấn đã trợ giúp vô điều kiện để ấn phẩm đặc biệt “Hùng khí Đông A – S800” ra đời hoàn hảo, xứng đáng là ấn phẩm kỷ niệm 800 năm thành lập Vương triều Trần.
– Nhà Trần (1225-1400) là triều đại lừng lẫy bậc nhất trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam. Viết về triều Trần không hề dễ, vậy trong quá trình thực hiện bộ tiểu thuyết, ông đã gặp phải những khó khăn và có những thuận lợi gì?
+ Khi cầm bút viết, tôi tâm niệm cần phải viết thế nào cho bạn đọc – đặc biệt là bạn đọc trẻ đọc thấy hứng thú; để rồi từ niềm hứng thú đó, họ mới nhớ và tìm hiểu về các nhân vật lịch sử. Nhưng quả là viết về các nhân vật lịch sử tầm cỡ như Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Nguyên Hãn không dễ. Thuận lợi ở đây là các nhân vật có thật, đã được chính sử ghi chép nhưng tiểu thuyết lịch sử lại cần có các nhân vật với nhiều góc cạnh trong cuộc đời và sự nghiệp, có thế mới trở thành “nhân vật văn học” được. Trong kho tàng sử sách của chúng ta hầu như không có những trang viết về cuộc đời của các nhân vật này, đó là khó khăn lớn nhất khi tôi định dựng nên hình tượng các nhân vật anh hùng của mình, với đầy đủ các sắc thái “hỉ nộ ái ố” trong cuộc đời.
– Viết về các nhân vật lịch sử, ông viết ở những góc nhìn nào? Ông tâm đắc với nhân vật nào nhất, vì sao?
+ Khi viết, tôi chọn góc nhìn là họ cũng là những con người bình thường. Họ đã sống, đã yêu, đã cống hiến hết mình cho đất nước; bằng các phẩm chất “thiên phú” của mình, họ đã lập nên những “kỳ tích”, đã hiển thánh và sống mãi trong lòng dân tộc.
Như đã nói, tôi đặc biệt yêu thích nhân vật Trần Thủ Độ, không hẳn bởi đó là người đã lập nên triều Trần mà nhân vật này có những nét cá tính đặc sắc. Khảo kỹ trong sử và các truyền thuyết trong dân gian ta sẽ thấy một Trần Thủ Độ vô cùng đặc sắc. Dám yêu. Dám sống. Dám hành động. Quyết liệt. Đặt lợi ích của (tập thể) dòng họ, non sông đất nước lên trên hết. Làm gì cũng tận tâm tận lực. Tuyệt đối trung thành. Tôi nghĩ Trần Thủ Độ là một trí tuệ tuyệt đỉnh, ông hiểu biết sâu sắc quy luật của tạo hoá, số mệnh của con người nên đã một lòng gây dựng lên triều Trần từ thủa sơ khai thành một vương triều hùng mạnh.
– Về tư liệu, ông có được những tư liệu gì mới trong quá trình tìm hiểu và chắt lọc nội dung? Ông có thể chia sẻ về nguồn gốc tư liệu và những câu chuyện bên lề quá trình đi tìm tư liệu?
+ Để viết nên bộ sách này, tôi dựa chủ yếu vào bộ “Đại Việt sử ký toàn thư”. Nhưng như tôi đã nói, chúng ta đọc sử xưa với con mắt của người hiện đại, có kiến thức khoa học và tư duy logic; khi đọc ta phải chắt lọc những gì tinh tuý của cha ông và lược bỏ những gì do điều kiện khách quan và chủ quan là tư duy của thời đó mang lại. Ta nhìn bằng con mắt tổng thể, với độ lùi của không gian và thời gian vậy đương nhiên sẽ có cái nhìn bao quát hơn. Ví dụ: câu chuyện Trần Thái Tông gả vợ cũ của mình là Chiêu Thánh cho cấp dưới, chiến hữu Lê Phụ Tần. Với quan điểm sử xưa, cụ Ngô Sĩ Liên đã phê phán hết lời. Thế nhưng, với con mắt của người hiện đại với tư tưởng nhân bản, chúng ta sẽ thấy đây là một hành động hết sức khó khăn, vì hoàn cảnh chính trị chồng buộc phải phụ vợ… Trần Thái Tông đã cố gắng bù đắp và có lẽ bà Chiêu Thánh cũng đã có cuộc hôn nhân hạnh phúc, bằng chứng là cặp vợ chồng này đã sinh cho nước Việt những hậu duệ là trung thần nghĩa sĩ: Trần Bình Trọng, Trần Khát Chân.
Ngoài ra, tôi còn đọc cả sử Trung Quốc viết về Việt Nam; đọc sách của tác giả Lê Tắc – cuốn “An Nam chí lược”; đặc biệt, đọc những kiến giải xuất sắc về triều Trần của ngài Tạ Trí Đại Trường – những kiến giải trùng hợp với những suy tư của tôi về trường hợp công chúa An Tư… Tôi dành thời gian đi điền dã tại các địa điểm mang dấu ấn nhân vật: đền Ngừ, đình Ngừ và lăng mộ vợ chồng Trần Thủ Độ dưới Hưng Hà; đền thờ Trần Thủ Độ trên đồi Lim, Tiên Du, Bắc Ninh; khu vực Lục Đầu Giang, đền Kiếp Bạc; bến đò Rừng, bãi cọc Bạch Đằng cùng cây Quếch; tôi tới Sơn Đông, Lập Thạch, Vĩnh Phúc nơi quê nhà của ngài Trần Nguyên Hãn…; đến để hình dung, cảm nhận và tưởng tượng ra cái không khí hùng tráng thủa xưa, chính lúc đó những cốt truyện bắt đầu nảy ra.
– Ông quan niệm thế nào về phần sáng tạo của nhà văn trong tiểu thuyết lịch sử? Phần sáng tạo đó có sự “hư cấu” nào không? Nếu có, thì tính hợp lý của những “hư cấu” đó như thế nào?
+ Đã là sáng tác văn học, nhất là “tiểu thuyết” thì phần hư cấu của nhà văn phải chiếm phần chủ yếu, kể cả tiểu thuyết lịch sử. Với tâm thế của một hậu thế viết về các bậc tổ tiên, tôi hết sức thận trọng. Tôi đọc sử sách, dựng “lý lịch” nhân vật cùng các mối quan hệ với các nhân vật lịch sử khác. Tôi nhận ra, tư liệu lịch sử của ta thật vắn tắt, có quá ít thông tin và nhiều điểm mờ. Tôi quyết định cách viết là tôn trọng tất cả những gì lịch sử đã minh định, còn mình sẽ “giải những điểm mờ” bằng trí tưởng tượng của nhà văn “hư cấu” lên; dĩ nhiên phải thật hợp lý, logic, có thế độc giả mới chấp nhận. Ví dụ, trong sử chép chuyện Trần Quốc Tuấn nhảy qua tường vào phủ Trung Thành Vương với công chúa Thiên Thành. Ở đây phải có sự đồng ý từ công chúa Thiên Thành, bởi nếu không công chúa sẽ kêu to, quân lính tràn tới thì Trần Quốc Tuấn sao thoát được? Rõ ràng là họ có “tư tình” sẵn, từ đó tôi đã “dựng” nên câu chuyện tình yêu của Thiên Thành – Quốc Tuấn…
– Việc tạo cho tác phẩm một đời sống mới, mở rộng phạm vi tiếp nhận tới độc giả là một điều rất ý nghĩa, có giá trị về nhiều phương diện; theo ông bộ tiểu thuyết “Hùng khí Đông A” có thể chuyển thành kịch bản điện ảnh không?
+ Nhiều người sau khi đọc “Hùng khí Đông A – S800” đã nói rằng, đây là cuốn sách rất đáng dựng thành phim. Tôi cũng đồng ý với điều đó. Tuy nhiên để dựng được không đơn giản, bởi sẽ có nhiều cảnh hoàng tráng ngoài trời, ví dụ như các trận chiến nổi tiếng: Đông Bộ Đầu, Bạch Đằng Giang… đòi hỏi rất nhiều điều kiện cơ sở vật chất, kỹ xảo và nhân lực. Và đặc biệt ở đây là yếu tố con người: phải có các nhà biên kịch và đạo diễn giỏi. Tôi vẫn đang đợi, hi vọng một ngày gần đây sẽ nhận được lời ngỏ.
– Xin cảm ơn ông!
BTV Nhà xuất bản Hội Nhà văn (Thực hiện)
