Chị kể, hồi chị còn học cấp II, cùng nhóm chơi với chị là các cô bạn có những cái tên nghe rất “gợi”, tạo thành bộ tứ nữ gồm: Huệ, Hường, Đường, Ngát. Nhưng cả bốn cô đều giống nhau là chẳng cô nào có cái tên đệm nghe “văn vẻ” một chút ngoài chữ Thị. Trong một lần ngồi tào lao, họ mới nảy sáng kiến phải chỉnh cái tên đệm sao cho kiểu cách hơn. Thế là cô Huệ trở thành Bích Huệ; cô Đường lấy là Hải Đường. Riêng Nguyễn Thị Ngát thì “tự điều chỉnh” thành Nguyễn Thị Hồng Ngát.
Nguyễn Thị Ngát là một cái tên đậm hương đồng gió nội.
Cũng bởi mẹ chị tên Mùi, mà theo cách đùa trêu của dân quê “đã là mùi thì phải ngát”, nên ngay từ thuở lọt lòng, chị đã được các bậc sinh thành đặt cho cái tên ấy.
Chị kể, hồi chị còn học cấp II, cùng nhóm chơi với chị là các cô bạn có những cái tên nghe rất “gợi”, tạo thành bộ tứ nữ gồm: Huệ, Hường, Đường, Ngát. Nhưng cả bốn cô đều giống nhau là chẳng cô nào có cái tên đệm nghe “văn vẻ” một chút ngoài chữ Thị. Trong một lần ngồi tào lao, họ mới nảy sáng kiến phải chỉnh cái tên đệm sao cho kiểu cách hơn. Thế là cô Huệ trở thành Bích Huệ; cô Đường lấy là Hải Đường. Riêng Nguyễn Thị Ngát thì “tự điều chỉnh” thành Nguyễn Thị Hồng Ngát.
Đây cũng là cái tên chị kí dưới bài thơ đầu tay.
*Đằng thẳng mà nói, so với tên gốc, bút danh Hồng Ngát nghe đậm đà và ngân vang hơn. Đặc biệt, trong mấy năm từ 1968 tới 1974,trên sân khấu Nhà hát Chèo Việt Nam, khán giả được nhiều lần làm quen với diễn viên Hồng Ngát trong vai mẹ Đốp. Có người nói, cái tên Hồng Ngát nghe mới “hợp” với sân khấu chèo làm sao.
Nói vậy chưa đủ, nó còn rất “hợp” với diễn đàn thi ca. Vì từ lâu, độc giả đã quen với một nữ nhà thơ có cái tên Nguyễn Thị Hồng Ngát.
Là người có tài ứng đối, Nguyễn Thị Hồng Ngát cũng đã để lại một số giai thoại đến nay vẫn được anh em trong văn giới truyền tụng.
Một lần, Hội Nghệ sĩ Sân khấu tổ chức cho anh chị em hội viên đi tham quan Đền Hùng. Tham gia cùng đoàn có cụ Trúc Đường, anh ruột nhà thơ Nguyễn Bính và là tác giả của một số kịch bản sân khấu nổi tiếng, trong đó có vở Thái hậu Dương Vân Nga. Nhằm lúc mọi người đang mồ hôi mồ kê leo lên đền Thượng, cụ Trúc Đường đọc trêu Hồng Ngát:
Hồng nào mà chẳng ngát hương.
Rất mau lẹ, Hồng Ngát đối lại ngay:
Trúc nào mà chẳng có đường ở trong…
Học cách chơi chữ của bậc cha chú, nữ thi sĩ dùng ngay cái tên
Trúc Đường ghép thành câu bắt khá tài tình. Mọi người cười ồ.
Riêng đạo diễn kiêm kịch tác gia Thế Vũ, ngoài sự tán đồng, còn “Kích” thêm: “Ngát, cô phải đổi thế này mới đúng:
Trúc già mà lại có đường ở trong”.
Ý bậc đàn anh muốn giễu cụ Trúc Đường già rồi còn thích “lỡm” gái trẻ.
Một lần khác, nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi mời một số tác giả đến đọc thơ để thu băng phát trên đài. Đến sớm nhất là lão nhà thơ đầu bạc Trần Lê Văn và nữ thi sĩ trẻ Nguyễn Thị Hồng Ngát. Vốn là người am tường Hán học, lão thi sĩ ra điều kiện:
– Nghe nói Ngát đối đáp giỏi lắm phải không. Bác thử câu này nhé:
Bạch phát phát hồng nhan.
Hồng Ngát ứng khẩu ngay:
– Hồng nhan can bạch phát.
Bậc trưởng lão nghe vậy cười ha hả, chịu là đối giỏi. Nhiều người sau này nghe chuyện cũng cho là như vậy. Ngoại trừ có người đùa trêu: “Phải chữa lại câu sau là:
Hồng Giang can bạch phát thì mới đúng” (TS, dịch giả Phan Hồng Giang là phu quân của nữ thi sĩ Nguyễn Thị Hồng Ngát).
Quả là, với bút danh Hồng Ngát, nữ thi sĩ của chúng ta đã “gặt hái” được không ít chuyện vui. Tuy nhiên, theo Hồng Ngát, bởi có sự khác biệt giữa nghệ danh và tên khai sinh nên nhiều khi chị cũng bị “hành” đến khổ khi phải làm các thủ tục giây tờ…
Phạm Khải* Theo Van.vn – 7/3/2026.
