Hoạ sĩ Vũ Trọng Anh: “Vẽ mây không phải là điều gì quá lối mòn hay trùng lặp”

Thụy Lâm*

Hơn 20 năm dành trọn đam mê để vẽ phố, thiên nhiên và con người ở những nơi đã gắn bó và đi qua, với họa sĩ Vũ Trọng Anh, đó là “những câu chuyện không có hồi kết, mỗi tác phẩm là điểm hẹn của ý tưởng và cảm xúc mà người nghệ sĩ không thể nghĩ gì khác ngoài việc căng ngay một tấm toan…”.

Tại Hội An, họa sĩ Vũ Trọng Anh vẽ bộ tranh mới với loạt cảm hứng về những câu chuyện của biển, mây và những dòng sông; theo anh, “những tư duy và mĩ cảm ấn tượng đó chưa bao giờ cũ, mọi thứ như mới gõ cửa và hé mở”. Ở series mới nhất này, họa sĩ Vũ Trọng Anh đặc biệt đẩy bút lực và sức sống cho “mây”. Mây có mặt trong hầu hết các khoảnh khắc tình cờ và sống động của thiên nhiên, tự nhiên như tính chất của mây và đặc biệt không bao giờ lặp lại một hình thù.

Trong tổng thể bức tranh về biển, sông, núi, phố…, mây xuất hiện với tư cách chính – phụ bất phân, bởi bản thân mây đã là một câu chuyện độc lập, hài hòa trong bố cục tổng thể và được các chủ thể khác bổ trợ tối đa. Mọi cái nhìn bị hút vào mây, và rõ ràng mây chứa đựng tâm trạng, kịch tính trong cảm xúc của họa sĩ: khi thì như một khối nước tích tụ, chờ ngày vỡ ra; khi ồ ạt cuốn bay hết mọi thứ trên đường; khi tím, hồng, xao động; khi lững thững trôi, bồng bềnh như tóc; khi thì “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” với biển – dưới biển sóng xô bờ trắng xóa, trên trời mây đè đắp trắng phau…

Có thể nói, đây là series “săn mây” ráo riết nhất trong chuỗi sáng tác của họa sĩ Vũ Trọng Anh từ trước đến nay. Mây không nhất thiết phải có thật, mây trú ngụ trong ký ức, trong cái “vỏ ốc” nhiều mơ ước của một tâm hồn nghệ sĩ còn rất trẻ. Trong cái mênh mang của đề tài, có cái trừu tượng trong lối thể hiện và làm chủ thông điệp.

“Đôi khi, tôi không chắc mình đang vẽ bầu trời hay ký ức. Khi đi trên những cánh đồng, tôi vẫn bắt gặp và tưởng tượng: kia là con trâu đang nằm, kia là chú cá rô đang bay, kia là những cuộc rượt đuổi của cơm áo, kia là cô gái đẹp và cả những hình thù kỳ lạ như giấc mơ chưa đặt tên của bất cứ ai đã từng ngước lên nhìn bầu trời…” – Họa sĩ Vũ Trọng Anh.

Ngắm mây, tưởng tượng và vẽ lại những hình thù trong chốc lát sẽ tan biến, họa sĩ Vũ Trọng Anh không đuổi theo để chụp một bức ảnh, sao chép lại hay giữ cho mây ở yên trong trạng thái nguyên bản. Hoạ sĩ mở cho mây một thế giới mới – thế giới của những khoảng toan; bắt vội cái đời sống kỳ diệu của thiên nhiên, ghim vào cảm xúc và lưu lại nhanh nhất thời gian sống của mây trước khi mây tan biến. Những hình ảnh đan xen giữa xa và gần, thực và hư, lý tính và cảm tính… cho thấy mây cũng là một cá tính hoạt náo và lãng mạn, lặng im mà vẫn rì rào. Phân tích một chút, để thấy trong hội họa có ngôn ngữ của tượng thanh, tượng hình, có tĩnh và động…

Khi được hỏi nửa năm qua dành trọn năng lượng cho “săn mây”, anh có thấy nhớ phố không, họa sĩ Vũ Trọng Anh cười: “Phố trong tôi luôn là một cô gái đẹp và văn hóa, chưa bao giờ tôi ngừng yêu và muốn từ bỏ cô ấy. Gần đây, vẽ mây – vẽ từ bên trong ra, không bị lệ hình – tôi thấy tự do như nhân đôi. Tôi nghĩ, việc tạo đường dài khai thác với mây không phải là điều gì đó quá lối mòn hay trùng lặp…”.

Vẽ mây, trong lịch sử hội họa, đã có nhiều tác phẩm kinh điển của những danh họa hàng đầu thế giới. Nhưng điều đó – như họa sĩ Vũ Trọng Anh nói – là vẽ mây “không phải là điều gì đó quá lối mòn hay trùng lặp”. Mây không thuộc về lãnh địa của bất cứ “lãnh chúa” nào. Mây thuộc về “ấn tượng”, mà ấn tượng lại là bầu trời bất tận và khó nắm bắt; người họa sĩ được tự do vẽ mây của chính mình để giữ lại cái bao la, trong trẻo nhất của tự nhiên, nối dài thêm hành trình khám phá vẻ đẹp của tâm hồn…

“Vũ Trọng Anh có lối đi bút, đi màu rất thoải mái, phóng khoáng, đầy hứng khởi. Ở đó, anh ta không cần đạt được điều gì đó quá to tát; chính nhờ sự vô tư đó đã khiến những đám mây trở nên cảm xúc và khao khát, khỏe khoắn và sống động, chạm tới được nhiều đôi mắt có gu…” – Họa sĩ Đào Hải Phong.

Suốt chiều dài lịch sử hội họa, “mây” vẫn luôn là “một vật thể vô diện nhưng lại hữu hình” (Hubert Damisch). Tới giờ, chúng ta vẫn chưa thể hiểu hết về “mây”, dù đã quan sát và sáng tạo chúng cả ngàn năm. Có lẽ vì thế, các họa sĩ nói rất ít; họ để “mây” tự nói về câu chuyện của mình, tự vô cùng trong cái vô hạn của không gian, thời gian; tự tụ – tan trong cái bản chất và sự khó nắm bắt của chính nó…

T.L – Tạp chí Mỹ thuật – 5.2025.