Họa sĩ Vũ Trọng Anh và Sắc màu phố cổ…

Đặng Trương*

Về Hội An, thi thoảng ta bắt gặp một họa sĩ lang thang ngắm nhìn từng góc phố cổ rêu phong, lặng lẽ ghi lại những hình ảnh đã quá quen thuộc ấy bằng ký họa và bằng cả tâm thức của người gắn bó với Hội An. Anh là họa sĩ sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng lại dành cho phố cổ Hội An một tình cảm sâu nặng, gắn bó dài lâu với mảnh đất này. Đó là họa sĩ Vũ Trọng Anh – Hội viên Hội mỹ thuật, Hội Liên hiệp văn học – nghệ thuật thành phố Đà Nẵng. Anh là người con của đất Hà thành nhưng đã chọn Hội An làm quê hương thứ hai của mình hơn hai mươi năm qua.

Quê hương thứ hai của một người Hà Nội…

Vũ Trọng Anh từng thổ lộ, anh đã bị hút hồn ngay từ lần đầu tiên đến với Hội An. Cảm giác như mình đã bắt gặp một Hà Nội cổ kính nơi dải đất miền Trung đầy nắng và gió này. Nhưng Hội An lại hiền hòa, lãng đãng, người và phố như quyện vào nhau, chảy theo dòng thời gian êm đềm chứ không như Hà Nội luôn ồn ào, náo nhiệt.

Những con phố nhỏ ngày ngày đón đợi biết bao bước chân du khách bốn phương. Những mái ngói rêu phong, ngôi chùa cổ kính. Sắc nắng vàng rải đều và đọng lại trên từng góc phố, từng sắc hoa, Chùa Cầu vượt qua mưa nắng vẫn cứ “trơ gan cùng tuế nguyệt”… đã khắc sâu vào tâm khảm người họa sĩ Hà thành, thúc giục anh cầm cọ mà trải lòng với phố, với người Hội An mấy chục năm qua…

Yêu và say mê vẽ về Hội An là điều đáng ghi nhận, nhưng nói như nhà thơ Phùng Tấn Đông – Hội Nhà văn thành phố Đà Nẵng, người am hiểu về phố cổ, thì với nghệ thuật, quan trọng là tác phẩm của Trọng Anh có đọng trong tâm trí người thưởng ngoạn hay không? Bởi Hội An từ bao nhiêu năm nay luôn là đề tài hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của giới văn nghệ sĩ, trong đó có không ít họa sĩ đã định danh với dòng tranh vẽ về phố cổ. Chính vì thế, tìm ra một hướng đi cho riêng mình, hoàn toàn không phải là chuyện dễ.

Câu chuyện về nghề của người họa sĩ đất Hà thành cũng lắm gian nan khi anh quyết định chọn sơn mài truyền thống để thể hiện tranh về phố cổ ngay từ những ngày đầu đặt chân đến đây. Xuất phát điểm là một họa sĩ tự học chuyên về sơn dầu, nhưng khi Vũ Trọng Anh đem sở trường của mình để thể hiện về phố cổ thì dường như kết quả thu lại vẫn chưa thể là một câu trả lời trọn vẹn, chưa đem lại cho Trọng Anh cái “gu” cuối cùng như tâm niệm khám phá về phố cổ của anh.

Thế rồi một lần trở về Hà Nội dự một cuộc triển lãm tranh, Trọng Anh bắt gặp một bức tranh sơn mài về phố cổ Hà Nội, lập tức anh đã bị hút hồn bởi tác phẩm này để rồi sau đó là những tháng ngày miệt mài tìm thầy học nghề rồi lặng lẽ đem chất liệu sơn mài truyền thống vốn xuất xứ từ miền Bắc làm chất liệu cho tranh về phố cổ Hội An.

Hội An bao đời nay vẫn thế, phố vẫn cũ và thời gian vẫn chảy trôi vô định qua những mái ngói âm dương, qua những con đường phố nhỏ có khóm hoa đủ màu lung linh cám dỗ… Nhưng với tranh sơn mài của Vũ Trọng Anh, người xem bất chợt nhận ra đâu đó sự tươi mới rộn ràng qua từng chi tiết mà phần lớn anh dụng công đặc tả những hình hài trẻ thơ, thiếu nữ… hòa lẫn trong cái muôn đời cũ của phố xưa…

Thưởng lãm tranh sơn mài của Vũ Trọng Anh về phố cổ Hội An, nhà thơ Phùng Tấn Đông chia sẻ: “Bản thân sơn mài truyền thống đã hết sức mê hoặc. Bởi vì năng lực lan tỏa của nó đối với người xem có thể nói rất sâu lắng kiểu “long lanh đáy nước in trời” như Nguyễn Du nói trong Kiều. Sơn mài truyền thống kết tụ độ lung linh nằm ở chiều sâu, tiếng nói tạo hình của sơn mài truyền thống rất dữ dội và đặc biệt khác với những chất liệu thường thấy. Trọng Anh cũng với một lối vẻ hiện thực thôi nhưng bản thân anh đã có một sự điểm xuyết khác, một nội tâm hóa khác, rất Trọng Anh…”.

Cầu nối những tâm hồn đồng điệu…

Nơi nào đẹp, nơi đó là quê hương – là câu nói mà những người nghệ sĩ sáng tác, nhất là các họa sĩ thường hay nhắc đến khi đề cập về cái duyên của nghề nghiệp.

Vì yêu và say đắm Hội An nên đã có bao nhiêu bận vì những lý do khác nhau, họa sĩ Vũ Trọng Anh phải rời xa Hội An nhưng rồi vẫn không thể nguôi ngoai nỗi nhớ về nơi mình từng in dấu bao năm tháng đã qua… Anh quyết định trở lại.

Và, khi trở lại Hội An, anh không chỉ là một nghệ sĩ đơn lẻ dành thời gian và tâm huyết cho những đường cọ đầy sắc màu về phố mà còn mời gọi, níu chân, làm cầu nối để những họa sĩ Hà Nội khác đến và ở lại cùng anh, cùng vẽ về phố bằng một tình yêu da diết với “những lặng lẽ của thời gian êm trôi trên mảnh đất này…”.

Nếu những ngày đầu đến với Hội An, Vũ Trọng Anh dành tình yêu cho phố cổ bằng những tác phẩm tranh sơn mài truyền thống kỳ công và giàu giá trị nghệ thuật, thì bây giờ, anh lại quay về với sở trường sơn dầu của mình để lột tả những sắc màu của phố. Qua tác phẩm sơn dầu của mình, Vũ Trọng Anh đưa người xem chìm đắm vào sự rực rỡ đa sắc, phong phú, và hài hòa của phố cổ.

Anh cùng với các họa sĩ Hà Nội trong nhóm, đã thể nghiệm một phong cách vẽ tranh rất riêng với phố. Họ tổ chức những cuộc dã ngoại, lang thang qua những con phố, bến sông, ngõ nhỏ… lặng lẽ cùng giá vẽ và ngắm nhìn thời gian trôi qua, ghi lại những khoảnh khắc và sắc màu của phố không chỉ bằng cái nhìn mà bằng cả tâm thức, suy tư, chìm đắm trong miên viễn thời gian.

Họ gọi cuộc chơi của mình là “giai điệu”. Giai điệu của màu sắc, giai điệu của thời gian và giai điệu của tâm tưởng, tình yêu mà các họa sĩ dành cho phố. Bằng cách như vậy, họ cảm nhận được sự thay đổi ở nơi chốn họ đang sống và làm việc… Sau khi hoàn thành phần hậu kỳ, các tác phẩm sẽ được tập hợp và giới thiệu với người xem Hội An cùng du khách.

Người xem bắt gặp một Hội An trong tranh các họa sĩ Hà Nội gồm Vũ Trọng Anh, Nguyễn Như Đức, Phạm Minh Đức… Họ đã thả hồn vào những tác phẩm mang phong cách riêng của mình, đưa người yêu tranh khám phá phố cổ Hội An qua những góc nhìn khác nhau, đưa người thưởng lãm cảm nhận sâu hơn về phố nhỏ, đường cũ, hẻm rêu… như một dòng chảy của giai điệu. Hội An ở đây không chỉ là nơi chốn cố định mà hóa thân uyển chuyển trong từng câu chuyện về sự an trú trong tâm tưởng của từng nghệ sĩ.

Với họa sĩ Vũ Trọng Anh, Hội An không chỉ là vùng đất đẹp, không chỉ là nơi hội tụ đầy đủ yếu tố cần thiết cho hội họa… mà còn là nơi lưu dấu bao nhiêu là kỷ niệm có ngọt bùi, cay đắng của cuộc đời anh. Nơi hai đứa con thân yêu của anh cất tiếng khóc chào đời rồi lớn lên, hít thở không gian êm đềm bình yên của phố.

Và, dù là bằng sơn mài đỉnh cao hay đơn thuần chỉ là sơn dầu… thì mỗi tác phẩm của anh về Hội An đều chứa bao yêu thương nồng ấm anh đã dành trọn cho mảnh đất quê hương thứ hai của mình, đã góp thêm vào khu vườn nghệ thuật xứ Quảng những “đứa con tinh thần” giá trị, làm lưu luyến bước chân lữ khách bốn phương.

Đ.Tr. – Báo Đà Nẵng – 9.2025.