Ấn phẩm “Viết&Đọc chuyên đề Mùa Xuân 2026”, NXb Hội Nhà văn, 2026. Tranh bìa: Họa sĩ Trần Gia Tùng.
1. Mục “Ấn tượng 90 ngày” có ghi chép “Từ hàng ghế thứ ba” của Nguyễn Quang Thiều. Nguyễn Quang Thiều viết gì cũng ấn tượng, viết về những ngày ấn tượng lại càng ấn tượng, với sự trình bày vốn dĩ rất ấn tượng của Dương Minh Long. Có những bí mật anh không nói ra thì chẳng ai biết, ví dụ cuộc gặp với Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Phạm Minh Chính. Vì sao anh rút tập thơ “Sự mất ngủ của lửa” ra khỏi danh sách 15 tác phẩm đình đám của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch? Cùng với “Những hạt giống của cơn mưa”, ghi chép này không là chuyện thâm cung, nó là câu chuyện văn hoá thẳng thắn trung thực không né tránh của Nguyễn Quang Thiều. Tôi rất thích cách ứng xử với dư luận của Nguyễn Quang Thiều, cực bản lĩnh, văn hóa.Từ hàng ghế thứ ba là bài ghi chép sống động về một sự kiện chính trị trọng đại trong đời sống đất nước, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV của Chủ tịch Nguyễn Quang Thiều.
2. Phần văn xuôi kỳ này có vẻ thiên về dòng văn phi hư cấu. Năm truyện ngắn của các nhà văn sau 1975, trừ truyện ngắn “Phiên bản mới nhất” của Mai Văn Phấn với cái tứ truyện thú vị khá là teen, còn lại đều thuộc dòng phi hư cấu dù các tác giả đều ghi là truyện ngắn.
“Rửa tay gác kiếm” của Bảo Ninh là một tự truyện về những ngày đầu tiên sau chiến tranh ở Sài Gòn của tác giả. Bảo Ninh viết về người lính và chiến tranh thì vô địch, không ai theo kịp. Remarque cũng chỉ có cuốn “Phía tây không có gì lạ” mới qua mặt được Bảo Ninh.
Viết&đọc số Xuân 2026 nổi bật có truyện ngắn Rửa tay gác kiếm của nhà văn Bảo Ninh.
Viết về những kẻ xấu trong khu phố cũng không ai qua mặt được Nguyễn Thị Thu Huệ. Những kẻ này nhiều như ruồi, bu quanh mẹ con chị thời khốn, với khiếu quan sát tinh tế, không đời nào chị viết sai về chúng. “Cuộc đời hư ảo” của Nguyễn Thị Thụ Huệ toàn kể những chuyên khốn nạn đã biết mà đọc cứ sôi lên. Văn Nguyễn Thị Thu Huệ không phải chữ mà chi tiết đã quyến rũ được bạn đọc mọi lứa tuổi.
Cũng kể về thời khốn là truyện “Tôi là con người” của Đặng Chương Ngạn. Bọn người thời khốn của truyện này là những kẻ định kiến, hẹp hòi, ngu xuẩn chỉ chực đem người ta vào tù tội. Đám này nhiều vô thiên lủng, sinh ra từ thời Pháp, càng ngày càng sinh sôi nảy nở. Dân mình xưa nay chỉ mong có một điều, thà nghèo khổ mà không phải sống với bọn này.
Nhà văn Nguyễn Quang Lập (Bọ Lập), tác giả bài viết.
Truyện ngắn “Thấp thoáng mặt hồ” của Trịnh Bích Ngân. Lâu nay quen với nhà văn, nhà viết kịch Bích Ngân, không ngờ chị họ Trịnh. Truyện ngắn như một tản văn, một tự truyện xinh xắn về Nguyễn Đình Thi. Ông nhà văn “Người Hà Nội” này thật dễ sợ. Còn sống đã làm mê đắm hết lượt các nhà văn đàn chị từ Tây về Tàu sang ta. Về trời rồi vẫn còn làm mê đắm các nữ nhà văn đàn em.
3. Có hai chân dung đặc sắc, một là “Thành Chương – Bước đi trên sống lưng khủng long” của Đỗ Lai Thuý, hai là “Nguyễn Đỗ – Kẻ khó chữ” của Tạ Duy Anh. Những cái nhìn tinh tế sâu sắc bậc thầy, đọc thật sướng. Ai được họ viết cũng thật sướng. Chắc chắn cả Thành Chương và Nguyễn Đỗ đều sướng.
4. Ba cuộc trò chuyện văn chương cực chất. Một là cuộc trò của Trần Anh Thái và Trần Đăng Khoa với Huy Cận. Hai là cuộc trò chuyện của Yên Ba với Nguyễn Bình Phương. Ba là cuộc trò chuyện của Ngô Thảo với Vũ Cao. Nét chung thú vị của ba cuộc trò chuyện này là người hỏi đã đọc rất kỹ tác phẩm của người được hỏi, cộng với sự thẳng thắn và một chút láu nên người được hỏi khó thoát được khỏi họ. Cuộc truy hỏi thân thiện thẳng thắn của họ buộc Huy Cận phải thú nhận: “Tôi không có bí quyết gì, không có lý luận gì, thơ là thiên bẩm”, để ngụ ý thơ “Vu khoát và kỳ vĩ” sao lại từ con người lọ mọ của ông. Buộc Nguyễn Bình Phương không làm bộ khiêm tốn để giấu đi ý niệm: “Theo tôi, quá khứ, hiện tại và tương lai là một”, khi nói nghệ thuật cấu trúc tiểu thuyết cao cường mà ông không muốn “bật mí” như một chìa khoá, một cẩm nang. Buộc Vũ Cao phải nói thật: “Chưa có tư tưởng mà đã khái quát, chưa phát triển hết tầm mà đã đem những kích thước cũ ra gò bó, nên văn học ta chóng già là vì thế”, khi nói về nền văn chương nước nhà. Hay, hay và hay!
5. Tôi không biết có mấy người hiểu được món văn siêu thực của bà nhà văn Tàu nổi tiếng Tàn Tuyết. Nhưng sợ khó đọc mà bỏ đi thì văn hoá đọc sẽ có lỗ hổng. Cần dịch thêm nhiều truyện ngắn khó đọc như truyện ngắn “Đối thoại trên Thiên đường” cho mục Văn học nước ngoài. Cũng phải đọc diễn từ Nobel 2025 của László Krasznahorkai. Nó rất cần cho người đọc và người viết nước nhà để lấp dần những lỗ hổng.
6.Tiểu luận: “Tại sao Murakami không thể giành giải Nobel văn học?” đọc thấy thấm thía. Hay ở chỗ “không thể”. Murakami “không” giành giải Nobel thì cũng giống như bao nhiêu ứng viên trật giải khác. Nhưng Murakami “không thể” giành giải Nobel lại là một câu chuyện khác, rất thú vị. Từ đây ta hiểu thêm triết lý của giải Nobel, khi mà lời ca khúc của Bob Dylan thì được giải, còn hơn 100 triệu bản của 15 tiểu thuyết và 8 tập truyện ngắn của Murakami thì không, dù ông được bạn đọc cả thế giới hâm mộ.
7. Cuối cùng xin giới thiệu truyện ngắn của cây bút trẻ: “Vệt sáng” của Phong Nguyên. Tác giả đoạt giải văn chương từ 2022, không biết viết từ khi nào mà gọi là trẻ. Chỉ biết văn của người trẻ nhiều năng lượng, một người yêu Kafka, Murakami và Marcel Proust. Chuyện về con sâu “bị dày vò bởi hiện thực” với những tâm trạng giàu suy lý như văn Tàn Tuyết, trong đó cảm giác về nỗi đau về đích, “Một nỗi đau sung sướng âm ỉ miên man.” Cũng làm tui âm ỉ sướng. Hy vọng về những cây bút như này còn hơn bị vùi trong núi văn chương thiên về tạo dáng làm chữ của cả quân đoàn văn trẻ nước nhà.
